Beroepsinstituut van Erkende Boekhouders
en Fiscalisten
Wet van 22 april 1999
 
Nr 50 - 15.03.99 - Voorbereiding bij een fiscale controle

Editie nr 50 van 15 maart 1999

Voorbereiding bij een fiscale controle : rechten en plichten van de belastingadministratie

    Auteurs:
    Ingrid Quinet,
    Advocaat aan de balie van Brussel, Loeff Claeys Verbeke
    Luc Herve
    Advocaat aan de balie van Luik, Loeff Claeys Verbeke
    Wetenschappelijk Medewerker van de U.Lg.

Wat zijn de rechten en plichten van de belastingadministratie ter gelegenheid van de controle van de situatie van een belastingplichtige ?

Deze laatste moet voor ogen houden dat hij zich steeds kan laten bijstaan of vertegenwoordigen (op voorwaarde dat een volmacht aan de boekhouder wordt gegeven), ter gelegenheid van een controle. De voorzichtigheid gebiedt om op dergelijke wijze te handelen teneinde te vermijden dat standpunten worden ingenomen die later zouden worden betreurd.

In eerste instantie zullen de onderzoeksbevoegdheden van de administratie ten aanzien van de belastingplichtige en ten aanzien van derden behandeld worden.

Deze onderzoeksbevoegdheden moeten binnen een bepaalde termijn worden uitgeoefend en zijn in sommige gevallen beperkt. Er moet niet uit het oog worden verloren dat de bewijslast met betrekking tot de belastbare grondslag bij de administratie rust, tenzij men zich in de bijzondere situatie van aanslag van ambtswege bevindt, namelijk in geval van afwezigheid, of van laattijdige belastingaangifte of wanneer wordt nagelaten de door de fiscale administratie gevraagde inlichtingen binnen de termijn te ver-strekken.

Een gebrek aan dialoog is echter niet altijd de meest opportune techniek.

I. Onderzoeksbevoegdheden van de belastingadministratie

A. Onderzoeksbevoegdheden ten aanzien van belastingplichtigen

1. Op de belastingplichtige berusten verschillende spontane mededelingsplichten.

Zo is de belastingplichtige verplicht de persoon te identificeren aan wie hij beroepsinkomsten heeft toegekend, door middel van individuele fiches en samenvattende opgaven. Bij gebreke daaraan zal de fiscus een bijzondere aanslag op de geheime commissielonen kunnen vestigen, aan een vaste aanslagvoet van 300 %.

2.De fiscus kan aan de belastingplichtige de schriftelijke of mondelinge mededeling van diverse inlichtingen vragen met het oog op het onderzoeken van zijn fiscale situatie.

De schriftelijke inlichtingen moeten in principe gegeven worden binnen een termijn van één maand, die eventueel verlengd kan worden wegens wettige redenen. De belastingplichtige wordt vaak uitgenodigd om zich naar de lokalen van de administratie te begeven, voorzien van deze documenten ondanks het feit dat de wet niets bepaalt inzake de plaats voor de mededeling.

De gevraagde inlichtingen mogen alle inkomstencategorieën die de belastbare grondslag samenstellen, betreffen, en niet alleen de beroepsinkomsten; de vraag kan dus handelen over de fiscale situatie in het algemeen. De vragen moeten echter aangepast zijn aan de bijzondere situatie van de belastingplichtige, terwijl vragen met een algemene strekking vermeden zouden moeten worden.

De praktijk volgens dewelke excessieve vragen werden gesteld door de administratie wordt bovendien door haar zelf veroordeeld. De belastingplichtige kan weigeren door de fiscus gevraagde omvangrijke opzoekingen die onevenredig veel tijd en moeite zouden kosten te verrichten, tenzij, natuurlijk, deze overlast te wijten zou zijn aan de belastingplichtige zelf die niet alle vereiste documenten heeft bijgehouden.

3. De fiscale administratie mag bovendien alle boekhoudkundige bescheiden onderzoeken en vereisen dat de belastingplichtige haar zonder verplaatsing, met het oog op het nazien ervan, alle boeken en bescheiden voor zou leggen die noodzakelijk zijn om het bedrag van zijn belastbare inkomsten te bepalen, ter plaatse waar zij worden gehouden of opgesteld.

De administratie moet zich dus normalerwijze zelf verplaatsen teneinde de documenten te kunnen inzien op de plaats waar zij zich bevinden. Zij kan de belastingplichtige niet verplichten haar deze boeken of bescheiden over te leggen, of er fotokopies van te nemen. Wanneer de belastingplichtige uitgenodigd wordt om mondelinge uitleg te geven in het kantoor van de controleur, zou deze kunnen vereisen dat de belastingplichtige bepaalde documenten met zich zou meebrengen.

Bovenvermelde mededelingsplicht strekt zich bovendien ook uit tot de documenten met betrekking tot de buitenlandse bankrekeningen. Vennootschappen moeten de aandelen en obligaties op naam overmaken evenals de aanwezigheidslijsten op de algemene vergaderingen. De onderzoeksbevoegdheid van de fiscus is zeer breed, aangezien deze hem toelaat documenten op te vorderen die vreemd zijn aan de professionele activiteiten van de belastingplichtige, indien deze noodzakelijk zouden zijn om de juistheid van de aangifte te verifiëren.

Het gaat hier niet alleen om de boekhoudkundige documenten die verplicht moeten worden bijgehouden overeenkomstig de wetgeving op de jaarrekeningen van de ondernemingen, maar eveneens alle andere nuttige documenten (bijvoorbeeld de bestelbons, de transportdocumenten, de commerciële briefwisseling, de contracten, de kassatickets…).

Deze documenten en bescheiden die van aard zijn om het bedrag van de belastbare inkomsten te bepalen, moeten bijgehouden worden ter beschikking van de administratie, tot het verstrijken van het vijfde jaar of boekjaar volgend op het belastbare tijdperk. Inzake BTW, wordt deze termijn verlengd tot tien jaar. Er moet niet uit het oog worden verloren dat de wetgeving op de jaarrekeningen een bewaringsplicht van vijf jaar voor deze documenten oplegt.

De belastingplichtige die een beroep doet op een computersysteem om de boeken en bescheiden te houden, op te stellen, of te bewaren, is verplicht, op verzoek van de administratie, ter plaatse, de dossiers met betrekking tot de analyses, de programma’s en het beheer van het gebruikte systeem, alsook de informatiedragers en alle gegevens die zij bevatten, ter inzage voor te leggen. Deze gegevens moeten in een leesbare en verstaanbare vorm ter inzage worden voorgelegd. De administratie kan echter niet het initiatief nemen het informaticamateriaal zelf te manipuleren.

Ze zou echter wel de belastingplichtige kunnen uitnodigen om in haar aanwezigheid kopieën te maken in de vorm die zij wenst, van een deel of het geheel van de in het computersysteem opgeslagen gegevens, of van de dossiers met betrekking tot het beheer van het gebruikte systeem.

Een laatste observatie : de plicht tot mededeling van boeken en bescheiden rust enkel op de belastingplichtige. Deze kan dus niet uitgebreid worden tot de familieleden van de belastingplichtige of tot de personeelsleden, tenzij deze daartoe een volmacht hebben gekregen.

Bovendien, indien deze personen, in afwezigheid van de belastingplichtige, een bezoek zouden krijgen van de controleur, zouden deze geheel gerechtigd zijn om een mededeling van documenten te weigeren. Een bewuste afwezigheid zou echter het voorwerp kunnen uitmaken van sancties.

4. De ambtenaren van de administratie der directe belastingen hebben het recht de beroepslokalen te bezoeken, tijdens de uren dat er een beroepswerkzaamheid wordt uitgeoefend, teneinde de aard en de belangrijkheid van bedoelde werkzaamheden vast te stellen en het bestaan, de aard en de hoeveelheid na te zien van de voorraden en voorwerpen van alle aard welke die personen er bezitten of onder zich hebben, met inbegrip van de installaties en het rollend materieel.

Dit recht wordt uitgebreid tot alle andere lokalen waar werkzaamheden verricht of vermoedelijk verricht worden, zelfs indien de belastingplichtige er niet de eigenaar of de gebruiker van is. Dit recht van vrije toegang kan niet gelijkgesteld worden met een huiszoekingsrecht. Wat de beroepslokalen betreft, mag dit toegangsrecht echter uitgeoefend worden op om het even welk ogenblik, op voorwaarde dat er een werkzaamheid wordt uitgeoefend. Er is geen tijdslimiet.

Wat de particuliere woningen of bewoonde lokalen betreft, hebben de ambtenaren van de administratie der directe belastingen alleen toegang tussen 5.00 u ‘s morgens en 21.00 u ‘s avonds en mits machtiging van de politierechtbank. Dit bezoekrecht mag de uitoefening van de beroepswerkzaamheden niet storen, en mag geenszins een schending inhouden van het beroepsgeheim van de personen die er toe gehouden zijn op grond van een wettelijke bepaling (cf. infra).

De toegang van de belastingadministratie tot de bureaus van de uitoefenaars van vrije beroepen, ambten of posten is niet toegelaten terwijl de betrokken belastingplichtige er zijn beroep uitoefent in aanwezigheid van zijn cliënten.

De ambtenaren belast met het uitvoeren van een controle of een onderzoek moeten voorzien zijn van hun aanstellingsbewijs.

Een individuele volmacht is echter niet vereist : het volstaat dat de kwestieuze controle en onderzoek onder de normale bevoegdheden van de ambtenaar vallen.

Wat het informaticamateriaal betreft, mogen de ambtenaren door middel van de gebruikte uitrusting en met bijstand van de belastingplichtige, de betrouwbaarheid nagaan van de geïnformatiseerde inlichtingen, gegevens en bewerkingen.

B. Onderzoeksbevoegdheden ten aanzien van derden

Er bestaat gelukkig geen enkele verplichting om spontaan feiten die derden belastingschuldig zouden maken ter kennis te brengen van de fiscus.

Elke derde moet echter, onder voorbehoud van het bankgeheim en het beroepsgeheim, op verzoek van de administratie, de informatie waarover hij beschikt met betrekking tot een bepaalde belastingplichtige meedelen. Bovendien kan de fiscale administratie de verkregen gegevens ter gelegenheid van een vraag om inlichtingen, van een onderzoek in de boeken of bescheiden of ter gelegenheid van de lezing van geïnformatiseerde gegevens van een belastingplichtige, gebruiken met het oog op de belasting van derden.

De administratie is gerechtigd om met betrekking tot een bepaalde belastingplichtige alle personen waarmee hij een handelsrelatie onderhoudt, te ondervragen : leveranciers, cliënten, onderaannemers, enz. De derde die zou weigeren op deze vragen te antwoorden zou dezelfde sancties kunnen oplopen dan de belastingplichtige die ondervraagd wordt (en onder andere de aanslag van ambtswege).

De fiscale administratie heeft eveneens het recht om derden te horen en een onderzoek in te stellen. Dit recht kan enkel uitgeoefend worden door een ambtenaar met een hogere graad dan die van controleur (deze benaming is heden ten dage veranderd en vervangen door eerstaanwezend inspecteur: de moeilijkheid is echter dat men inspecteurs en eerstaanwezend inspecteurs op elk niveau van de procedure vindt).

De persoon wordt gehoord in de hoedanigheid van getuige, en stelt zich derhalve bloot aan de strafrechtelijke sancties van het misdrijf van valse getuigenis.

C. Termijn waarbinnen die onderzoeksbevoegdheden moeten worden uitgeoefend

De administratie mag deze onderzoeksbevoegdheden gedurende drie jaar vanaf 1 januari van het aanslagjaar uitoefenen.

Deze termijn kan met twee jaar worden verlengd, op voorwaarde dat de administratie de belastingplichtige vooraf schriftelijk en op nauwkeurige wijze kennis heeft gegeven van de aanwijzingen van belastingontduiking die te zijner aanzien bestaan voor het bedoeld tijdperk. Deze voorafgaande kennisgeving is voorgeschreven op straffe van nietigheid van de aanslag.

II. De limieten aan de onderzoeksbevoegdheden van de administratie

A. Beroepsgeheim van de belastingplichtige

Indien de belastingplichtige gehouden is tot het beroepsgeheim zal dit een obstakel vormen tegen de onderzoeksbevoegdheden van de administratie. In dat geval zal zij de tussenkomst van de territoriaal bevoegde disciplinaire overheid moeten vorderen, teneinde te evalueren of, en eventueel in welke mate, de vraag om inlichtingen of de overlegging van boeken en bescheiden verzoenbaar is met het beroepsgeheim.

Men kan vaststellen dat de administratie slechts zeer zelden in de praktijk de disciplinaire overheid om tussenkomst verzoekt.

Welke personen zijn gehouden door dergelijk beroepsgeheim ?

In eerste instantie gaat het om de personen die bij naam vernoemd zijn in artikel 458 van het Strafwetboek, zoals de geneesheren, heelkundigen, officieren van gezondheid, apothekers en vroedvrouwen.

De toepassing van deze bepaling is echter ook uitgebreid tot de personen die uit hoofde van hun staat of beroep kennis dragen van geheimen die hun zijn toevertrouwd. Moeten dus eigenlijk als bewaarders van geheimen die hun zijn toevertrouwd worden beschouwd : de notarissen, de advocaten, de magistraten, de griffiers, de gerechtsdeurwaarders en de bedienden van de advocaten en notarissen.

De boekhouders en accountants werden door het Hof van Cassatie beschouwd als zijnde enkel gehouden tot hun contractuele discretieplicht (nl., Cass., 16 mei 1977, Pas., 1977, I, p. 947).

Sinds de inwerkingtreding van het koninklijk besluit van 23 december 1997 “tot goedkeuring van het reglement van plichtenleer van het Beroepsinstituut van Boekhouders” (Belgisch Staatsblad van 29 januari 1998, p. 2531 tot 2536), voorziet artikel 19 van de nieuwe deontologische code met betrekking tot het beroepsgeheim, dat de BIB boekhouder gehouden is tot naleving van een beroepsdiscretieplicht "onverminderd de voor de BIB boekhouder door de wet opgelegde verplichtingen het beroepsgeheim te bewaren overeenkomstig artikel 458 van het Strafwetboek".

De accountant wordt uitdrukkelijk onderworpen aan het beroepsgeheim op grond van artikel 95 van de wet van 21 februari 1985 houdende hervorming van het bedrijfsrevisoraat. Dit artikel verwijst uitdrukkelijk naar artikel 458 van het Strafwetboek.

Tegenover de fiscus moet de draagwijdte van het beroepsgeheim beperkt worden tot de hypothese waar de administratie zich richt tot de bewaarder van het geheim met het oog op de belasting van zijn cliënten. De bewaarder van het geheim zal dit beroepsgeheim nooit kunnen inroepen teneinde zichzelf te onttrekken aan de onderzoekingen van de administratie met het oog op de verificatie van zijn eigen fiscale situatie. Indien het beroepsgeheim niet geëerbiedigd werd, is de sanctie de vernietiging van de aanslag gevestigd door de administratie.

Laatst gewijzigd op 11/08/2005 11:35:00
Navigatie
  • TERUG